|
Theater voor dove kinderen, Bolivia 
F.A.N.S. (Formación Artística
para Niños Sordos) is een instituut voor artistieke vorming
voor dove kinderen in Cochabamba, Bolivia. FANS is opgericht door
Els Streefkerk, een Nederlandse drama- en muziekdocent die als vrijwilliger
al haar tijd en energie in dit project heeft gestoken.
In Bolivia beschikt men over weinig gegevens
wat betreft het percentage mensen met gehoorstoornissen. Het enige
dat met een beetje zekerheid is te zeggen, is dat 8% van de mensen
boven de 50 jaar slechthorend tot doof is. Over het aantal dove
kinderen is niet veel duidelijkheid, onder andere omdat veel ouders
van kinderen met hoorproblemen vaak niet op de hoogte zijn van de
speciale mogelijkheden van onderwijs of door schaamte en financiele
problemen hun kinderen helemaal niet naar school laten gaan.
Zij die wel naar speciaal onderwijs gaan beschikken in Cochabamba
over vier doveninstituten, die echter onvergelijkbaar zijn met westeuropese
instituten. De lesgroepen bestaan uit kinderen in verschillende
leeftijden, die zich ook op een verschillend cognitief, sociaal-emotioneel
en motorisch niveau bevinden. Sommige kinderen hebben naast de doofheid
nog andere lichamelijke en of geestelijke achterstanden. Als je
deze kinderen volgens Nederlandse maatstaven in zou delen, zouden
ze waarschijnlijk niet bij elkaar in de klas zitten en misschien
niet eens op dezelfde school.
Er is weinig kennis over dovenonderwijs, er zijn nauwelijks tot
geen specialisten op het gebied van speciaal onderwijs, logopedie,
gebarentaal, etc. Er is ook bijna of geen communicatie tussen de
verschillende dovensinstituten die verschillende systemen hanteren.
De kinderen leren vaak "schrijven" door overschrijven zonder te
begrijpen. Zij leren in het beste geval slechts gebarentaal: de
aanzet tot spraak is er niet. Communicatie met familie en de buitenwereld
is hierdoor zeer beperkt en doven bewegen zich daarom slechts binnen
de beperkte dovenwereld. In andere gevallen is gebarentaal zelfs
uit den boze en probeert men kinderen op late leeftijd nog te leren
spreken, waar niet veel van terecht komt. Het gevolg is dan nog
schrijnender: de kinderen hebben daardoor geen enkele taal, waardoor
zij erg achter zijn in cognitief, emotioneel, sociaal en motorisch
opzicht. Het is op zijn zachtst gezegd frusterend als je de hele
dag niet begrijpt wat men van je wil en gestraft wordt voor "fouten"
waarvan je je niet bewust was dat je ze maakte.
Gebrek aan geld, tijd, ervaring en beschikbaarheid van vakleerkrachten
maakt dat er op de dovenscholen weinig aandacht wordt besteed aan
artistieke vakken zoals muziek, dans en drama. Door het oprichten
van een artistieke opleiding voor dove kinderen waarbij zij intensief
lessen volgen in drama, dans, muziek en tekenen, biedt het F.A.N.S.-project
onderwijs dat dove kinderen stimuleert in het ontwikkelen van creatieve
en communicatieve vaardigheden, waardoor zij hun mogelijkheden leren
kennen en kunnen ontplooien. Het accent ligt dus niet liggen op
horen en spreken, maar op álle andere mogelijke vormen van communicatie.
Op die manier wil het F.A.N.S.-project bereiken dat de kinderen
een positiever zelfbeeld krijgen, hun concentratievermogen vergroten,
hun geheugen trainen, leren samenwerken en bewust taal verwerven
(via beeld, drama, beweging, gebaren, geschreven taal en indien
mogelijk eventueel gesproken taal). Dit spoort de kinderen aan tot
zelfredzaamheid en actieve deelname aan het emancipatieproces van
doven.
Het eerste jaar was een groot succes. Er is een team samengesteld
(mime, dans, zang,tekenen, muziek, regie) dat bestond uit zes horenden
en een dove. Onderdeel van de scholing van het team - kennis opdoen
over doofheid en verschillende visies op dovenonderwijs- was ook
een gebarentaal cursus. Het project bestaat uit twee fases. In fase
1 krijgen de kinderen wekelijks workshops van docenten van FANS
op hun eigen school. Ruim 120 kinderen, in de leeftijd van 4 tot
12 jaar namen hieraan deel. Overal werd begonnen met het leren van
een eigen naamgebaar. Op de scholen waar gebaren worden vermeden
weten kinderen van zichzelf namelijk niet echt hoe ze heten, omdat
ze nog niet kunnen schrijven en hun eigen naam nooit horen. Daarom
is het hebben van een naamgebaar is heel belangrijk voor de kinderen,
het zegt iets over wie je bent. De workshops werden afgesloten met
kleine optreden die gecombineerd werden met feesten als moederdag
en "dag van de leraar". Een deel van de kinderen gaat vervolgens
door naar fase 2: het maken van een theaterproductie die aan het
eind van het cursusjaar in het grootste theater van de stad gepresenteerd
wordt. Voor deze fasewordt gebruik gemaakt van de faciliteiten van
de school voor theater, dans en muziek "Juan Sebástian Bach". De
school heeft vijf ruimtes speciaal ingericht en/of aangepast voor
FANS: sterkere lampen in ruimtes waar kunstlicht nodig is (als het
te donker is kun je elkaar niet Œverstaan¹), inspirerende foto´s,
posters en doeken van vorige theaters. In het kabinet liggen prenteboeken,
kostuums en oude kleren om in te verven. De kinderen hebben zelf
toegang tot het kabinet en kunnen zo zelfstandig materiaal kiezen,
wat maakte dat de kinderen met veel plezier en het liefst ruim voor
de aanvang van de lessen aanwezig waren. In de tweede fase werden
de verschillende vakken geintegreerd. Er is gewerkt aan lichaamshouding,
expressie en beweging, bewustwording van het stuk, begrip van de
dialogen, ritme, tempo, timing, gebarentaal, spraak, concentratie,
geheugen en presentatie. Er is ongelofelijk veel plezier beleefd
tijdens de lessen, er is zo veel gelachen dat buikpijn een veel
voorkomende klacht werd
Zowel de acteurs als het publiek hebben genoten van de uitvoeringen.
Bijna alle acteurtjes acteerden in gebarentaal, wat werd vertaald
door een tolk (een leraar van Audiología) naar het Spaans. Het was
daardoor een voorstelling in gebarentaal die verstaanbaar was voor
doven en horenden. Het theater zat drie voorstellingen vol. Horenden
zijn voor en na de voorstelling zeer onder de indruk van wat er
om hen heen gebeurt en hoe doven op grote afstand met elkaar kunnen
communiceren, als tenminste het licht in de zaal nog aan is! En
bijna alle doven uit de stad moeten naar de voorstelling zijn komen
kijken, want er werd overal in de zaal flink met de handen gewapperd.
En alle zesentwintig acteurtjes hebben een metamorfose ondergaan
als het hun zelfbeeld betreft!
Voor continuiteit van haar werk is FANS nagenoeg geheel afhankelijk
van donaties. Moments of Joy doneerde al het didactisch materiaal
en alle kostuums, decors, de huur van het theater met geluid en
licht en reis- en vervoerskosten.
Totaal € 1.900,--
Meer gerealiseerde
projecten
|
